Een renovatiebesluit over een sporthal of een sportpark valt eens in de decennia. Precies daarom is het opvallend dat de vraag of het ook duurzamer kan meestal pas na dat besluit wordt gesteld. Wat op dat moment niet in de opgave zit, zit er de komende dertig jaar niet meer in.
De techniek is er, de vraag ervoor niet
Verduurzaming van sportaccommodaties is inmiddels een terrein met concrete richtingen. Het Innovatieplatform Duurzame Sportsector, een initiatief van Kenniscentrum Sport & Bewegen, Sportinnovator en Vereniging Sport en Gemeenten, werkt onder meer aan circulaire kunstgrasvelden, beter bespeelbare natuurgrasvelden, multifunctionele open sportaccommodaties en sportaccommodaties als bron van water, warmte en energie (Duurzame Sportsector, 2022). Een kunstgrasveld kan als collectorveld dienen en zo warmte leveren in plaats van alleen kosten te veroorzaken.
Die richtingen zijn er dus. Wat ontbreekt is het antwoord op de vraag die eraan voorafgaat: wie bepaalt welke ambitie in de uitvraag komt te staan, en op welk moment. Dat is geen technische vraag maar een organisatorische, en daarom blijft hij bij een renovatie vaak onbeantwoord.
Voor de keuze tussen nieuwbouw en renovatie bestaat bovendien een quickscan, het Afwegingskader binnensportaccommodaties, dat de verschillende ambities naast elkaar zet en uitdrukkelijk bedoeld is als aanleiding voor het gesprek tussen de betrokken collega's. Het is geen rekenmodel dat een besluit oplevert, maar een manier om de afweging expliciet te maken voordat er een ontwerp ligt.
Waarom het besluit zelf het enige moment is
De vervangingsopgave op sportparken is geen nieuw gegeven: dezelfde bouwperiode die destijds de velden opleverde, leverde ook de gebouwen op die nu aan het einde van hun levensduur zitten. Belangrijker dan de omvang van die opgave is wat zij betekent voor de volgorde. Een gebouw dat is gerenoveerd zonder isolatiesprong, zonder aansluiting op een warmtebron en zonder ruimte voor opwek, is daarna dertig jaar lang duur in gebruik. De kosten die je op het besluitmoment niet meeneemt, komen daarna elk jaar terug op de exploitatie.
Klimaat en verduurzaming voelen abstracter dan gebruik en bezetting, waar iemand vandaag last van heeft. Dat is dezelfde reden waarom klimaatbestendigheid vaak achteraan in de rij belandt.
Er is nog een kostenpost die op het besluitmoment zelden meetelt: de periode waarin het gebouw dicht is. Een vereniging die twee seizoenen zonder kleedkamers of kantine zit, verliest leden en inkomsten die daarna niet vanzelf terugkomen. Dat maakt de tussenperiode geen uitvoeringsdetail maar een factor in de afweging zelf, en soms de reden waarom een verstandige renovatie alsnog wordt uitgesteld. Wie op dat moment al weet wat tijdelijke huisvesting kost en oplevert, kan die afweging maken; wie het pas onderzoekt nadat het besluit is genomen, staat voor een voldongen feit.
Waarom klimaatbestendigheid meeweegt in de ontwikkelrichting van je Sportpark
De vraag die te laat wordt gesteld
Wij komen op sportparken waar het renovatiebesluit al genomen is en de duurzaamheidsvraag daarna als aparte opdracht binnenkomt, met een eigen budget en een eigen adviseur. Wat er dan nog te winnen valt, is beperkt tot wat het vastgestelde ontwerp toelaat. Dat is zelden iemands fout. Het renovatiebudget komt uit de vastgoed- of sportbegroting en de duurzaamheidsmiddelen uit een ander programma met een eigen aanvraagritme; die twee sporen komen elkaar pas tegen als er al een aannemer is geselecteerd.
Wij zetten de duurzaamheidsvraag daarom in de opgave zelf, naast gebruik, bezetting en exploitatie, en niet in een aparte paragraaf achterin. Voor installaties, energieprestatie en materiaalkeuze schuiven de specialisten aan die daarover gaan. Wat wij bepalen is welke ambitie er in de uitvraag komt te staan, zodat zij daar iets mee kunnen.
Een renovatie is geen onderhoudsklus met een duurzaamheidsbijlage. Het is het enige moment in dertig jaar waarop de basis van een sportaccommodatie nog te veranderen is. Staat er bij je gemeente een renovatie- of vervangingsbesluit aan te komen? Wij van Sportgrond zorgen dat verduurzaming vanaf de eerste uitvraag meetelt, in plaats van als losse wens achteraf.
Waarom 60 procent van de sportaccommodaties toe is aan vernieuwing